ลานนา vs ล้านนา: ความมักง่ายของสก๊อยบรรพชน

ถ้าผู้อ่านอายุสามสิบขึ้นไปอาจจะจำได้ว่าสมัยเด็กๆ เราจะคุ้นกับชื่อ “อาณาจักรลานนา” (แบบไม่มีไม้โท) อยู่เป็นเรื่องปกติ ไม่ว่าจะอยู่ในป้าย โรงพยาบาล โรงเรียน ศูนย์วัฒนธรรม ห้างร้านต่างๆ วิทยุ โทรทัศน์ นิตยสาร จนไปถึงหนังสือเรียน แล้วอยู่ดีๆ คำว่า “อาณาจักรล้านนา” มันโผล่มาจากไหน? บางคนหัวเสียถึงกับสาปแช่งนักปราชญ์ราชบัณฑิตนั่งเกาเคราอยู่บนหอคอยงาช้าง ในเมืองหลวง ตลอดจนรัฐบาลให้ไปสู่สุคติ ด้วยเหตุผลที่ว่า พวกมันไม่มีอะไรจะเล่นกันแล้วหรือไง ถึงได้หาเรื่องมาเปลี่ยนโน่นเปลี่ยนนี่เพียงเพื่อความสะใจให้ประชาชนหัวหมุน เล่น ทำอย่างกับหนุ่มสาวมหาวิทยาลัยที่คอยแต่จะเปลี่ยนสีผมทุกเดือน ว่ากันไปนั่น ขออนุญาตตบโต๊ะสรุปก่อนเลยว่า “ล้านนา” (แบบมีไม้โท) นั้นเป็นชื่อที่ถูกต้องแล้ว ค่อยมาอธิบายความกันทีหลัง

อาณาจักรล้าน นา (เมื่อครั้งยังเป็นอาณาจักร) มีอักษรประจำชาติที่เราเรียกว่า “ตั๋วเมือง” ใช้เองมานานแสนนานแล้ว แล้วภาษาและอักษรที่ยังไม่ตายย่อมมีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา ตั๋วเมืองสมัยแรกเป็นเพียงแค่ชุดอักษรแทนพยัญชนะและสระที่ถูกดัดแปลงมาจาก อักษรมอญอีกทีหนึ่ง ภาษามอญเป็นภาษาที่ไม่มีรูปและเสียงวรรณยุกต์ การเขียนภาษาล้านนาในยุคแรกนั้นเลยเขียนกันแบบไม่ต้องใส่วรรณยุกต์ ฉะนั้นภาระจึงตกอยู่ที่คนอ่านซึ่งต้องใช้ประสบการณ์และจินตนาการใส่เสียง วรรณยุกต์ลงไปเองในใจ กว่าตั๋วเมืองจะได้รับการปรับปรุงโดยมีการเพิ่มรูปวรรณยุกต์เข้าไปก็ปา เข้าไปหลังจากนั้นหลายร้อยปี

ด้วยเหตุนี้และด้วยธรรมชาติของสัตว์ อย่างมนุษย์ที่ เกลียดชังการเปลี่ยนแปลง ทั้งๆ ที่ตัวหนังสือก็มีวรรณยุกต์แล้วแต่ผู้คนช่วงหลังก็ยังสืบทอดมารยาทเดิมๆ ในการเขียนหนังสือ คือ ขี้เกียจใส่วรรณยุกต์ หรือชินกับการใส่บ้างไม่ใส่บ้างแล้วแต่ความเคยชินและความพอใจส่วนตัวของผู้ เขียนแต่ละคน ปรากฏการณ์แบบนี้ ถ้าไม่ถือเอายุคสมัยมาเป็นตัวแบ่ง ก็กล่าวได้ว่าพวกคนพวกนั้นน่าจะเป็นสก๊อยยุคแรกๆ ในประวัติศาสตร์ชาติไทยอย่างเลี่ยงไม่ได้ ชั่ยมั๊ยคร๊ะ คริคริ

แล้วไหนล่ะหลักฐานที่พิสูจน์ว่า “ล้านนา” ควรจะเป็นชื่อดินแดนแห่งนี้?

หนึ่ง: ในจารึก ใบลาน หรือจดหมายเหตุที่พบนั้น คำว่า “ล้านนา” มีศัพท์ภาษาบาลีกำกับท้ายคำว่า “ทสลกฺขเขตฺตนคร” แยกคำแล้วคือ ทส (दस) แปลว่า สิบ ลกฺข (लक्ख) แปลว่า แสน เขตฺต แปลว่า พื้นที่ (นา?) กับ นคร แปลว่า เมือง สรุปได้ว่า ล้านนา แปลว่า เมืองที่มีนาจำนวนสิบแสน อ่านมาถึงตรงนี้แล้วถ้าเส้นประสาทไม่กระตุกคิดตามว่า 10×100,000 = 1,000,000 ก็ขออนุญาตแปลตัวเลขเป็นตัวหนังสือว่า สิบแสน ก็คือ ล้าน นั่นเอง

สอง: อาณาจักรล้านนาเป็นอาณาจักรฝั่งตะวันตกของแม่น้ำโขง เป็นเหมือนบ้านพี่เมืองน้องกับอาณาจักรล้านช้าง ดังปรากฏอยู่ในจารึกและใบลานต่างๆ นักวิชาการทั้งหลายได้ตรวจสอบแล้วว่าเป็นความจริง จึงเปลี่ยนมาใช้ “ล้านนา” กันตั้งแต่ พ.ศ. ๒๕๒๖ แต่ก็มีอยู่อีกปัญหาหนึ่งก็คือ ประชาชนคนธรรมดาไม่ได้รู้เห็นกับการเปลี่ยนแปลงครั้งนี้ เพราะว่าสื่อมวลชนไม่ได้เห็นว่าเป็นเรื่องใหญ่ การเปลี่ยนแปลงนี้ก็เลยจำกัดอยู่ในหมู่คนที่ใกล้ชิดกับหนังสือตำราเท่านั้น

สาม: คำว่า “ลานนา” ไม่มีในภาษาเหนือ ภาษาเหนือใช้คำว่า “-ลาน” ที่หมายถึงต้นไม้ชนิดหนึ่ง (ที่เรารู้จักกันในชื่อ ‘ใบลาน’) และเรียกลานที่แปลว่าที่โล่งว่า ตะลาง (พื้นที่ที่ที่ใช้ฟาดข้าวให้หลุดจากต้น) หรือ ข่วง ในความหมายของ ที่เรียบโล่ง เท่านั้น

สี่: หน่วยวัดพื้นที่ในอาณาจักรล้านนามีใช้คำที่ใช้อย่างเป็นทางการว่า “นา” เช่น เมืองเชียงแสนมี ๖๕ ปันนา (65×1,000 = 65,000 นา) เมืองเชียงรายมี ๒๗ ปันนา (27×1,000 = 27,000 นา) และเมืองเชียงรุ่งมี ๑๒ ปันนา (12×1,000 = 12,000 นา) เมืองเชียงรุ่งที่ว่า ก็คือเมืองจิ่งหง (景洪) เมืองหลักของเขตปกครองตนเองสิบสองปันนา ซึ่งปัจจุบันตกอยู่ในปกครองของสาธารณรัฐประชาชนจีน ที่อยู่ของชาวไทลื้อใหม่ในปัจจุบัน

บัดนี้ ป้ายตามห้างร้านต่างๆ ตลอดจนหนังสือหนังหาก็เปลี่ยนกันมาใช้ “ล้านนา” กันหมดแล้ว จะเหลือก็พวกสก๊อยเพียงหยิบมือที่ยังพรากกับคำที่ไม่มีความหมายอย่าง “ลานนา” ไม่ได้เท่านั้น

Leave a comment

Your email address will not be published.

*